Vijayanagara Empire – Visual Study Meterial

విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవం – విజువల్ స్టడీ మెటీరియల్

విజయనగర సామ్రాజ్యం

దక్షిణ భారతదేశపు హిందూ ధర్మ రక్షణ కవచం (క్రీ.శ. 1336 – 1646)

హంపి రాజధాని వైదిక సంస్కృతి స్వర్ణయుగం

పరిచయం

దక్షిణ భారతదేశంలో ముస్లింల దురాక్రమణలకు వ్యతిరేకంగా హిందూ మతం, వైదిక సంస్కృతీ సాంప్రదాయాల పరిరక్షణ కోసం విజయనగర సామ్రాజ్యం ఆవిర్భవించింది. సమర్థవంతమైన పరిపాలన, సంపన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ కారణంగా ఈ సామ్రాజ్యం 300 ఏళ్లకు పైగా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది.

“ఆ కాలంలో హంపి నగరం లండన్, పారిస్ కంటే పెద్దదిగా మరియు సంపన్నంగా ఉండేది.”

హంపి శిధిలాలు

పాలించిన రాజవంశాలు

సంగమ
1336 – 1485

స్థాపకులు: హరిహర, బుక్కరాయలు. ప్రసిద్ధుడు: 2వ దేవరాయలు.

సాళువ
1485 – 1505

స్థాపకుడు: సాళువ నరసింహరాయలు.

తుళువ
1505 – 1570

శ్రీకృష్ణదేవరాయల స్వర్ణయుగం ఈ వంశానిదే!

అరవీటి
1570 – 1646

చివరి వంశం. పతనానికి దారితీసిన కాలం.

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు

సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు

  • ✦ ఆంధ్ర భోజుడు అని పేరుగాంచారు.
  • ✦ “దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స” అని చాటిన మహానుభావుడు.
  • ✦ రచించిన గ్రంథం: ఆముక్తమాల్యద.
  • ✦ విజయాలు: రాయచూర్ దోఆబ్ ఆక్రమణ (1520).

అష్టదిగ్గజములు (8 మంది కవులు)

అల్లసాని పెద్దన
నంది తిమ్మన
ధూర్జటి
తెనాలి రామకృష్ణుడు
పింగళి సూరన
మాదయగారి మల్లన
అయ్యలరాజు రామభద్రుడు
రామరాజ భూషణుడు

పరిపాలనా విభాగాలు

సామ్రాజ్యం (రాజు)
మండలాలు (రాష్ట్రాలు)
నాడులు (జిల్లాలు)
గ్రామాలు

అమర నాయక వ్యవస్థ:

సైనిక అధికారులకు జీతానికి బదులుగా రాజు భూమిని (అమరం) ఇచ్చేవారు. వీరిని ‘నాయకులు’ అని పిలిచేవారు.

ఆర్థిక వనరులు:

భూమి శిస్తు ఉత్పత్తిలో 1/6 వంతు ఉండేది. ‘వరాహ’ అనేది ప్రధాన బంగారు నాణెం.

కళలు – కట్టడాలు

  • వేయి స్తంభాల మండపాలు, ఎత్తైన గోపురాలు (రాయగోపురాలు).
  • ప్రసిద్ధ ఆలయాలు: విఠలస్వామి, హజార రామాలయం.
  • హంపి వద్ద రాతి రథం ప్రధాన ఆకర్షణ.

వినోదాలు – సంస్కృతి

భరతనాట్యం కూచిపూడి యక్షగానం కోడి పందాలు మల్ల యుద్ధం కర్ణాటక సంగీతం

“సిద్ధేంద్ర యోగి కూచిపూడి నృత్యాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు.”

సమకాలీన రాజ్యాలు

రాజ్యం స్థాపకుడు ముఖ్య విశేషాలు
రెడ్డి రాజ్యం ప్రోలయ వేమారెడ్డి కవిత్రయంలో ఒకరైన ఎర్రాప్రగడ వీరి ఆస్థాన కవి. కొండవీడు, రాజమండ్రి వీరి ప్రధాన కేంద్రాలు.
బహమనీ రాజ్యం అలావుద్దీన్ బహమన్ షా రాజధాని గుల్బర్గా. ప్రసిద్ధ మంత్రి మహమూద్ గవాన్. తరువాత 5 ముక్కలుగా విడిపోయింది.

సామ్రాజ్య పతనం

క్రీ.శ. 1565 లో జరిగిన తళ్ళికోట యుద్ధం (రాక్షస తంగడి యుద్ధం) విజయనగర పతనానికి కారణమైంది.

  • దక్కన్ సుల్తానుల కూటమి అళియ రామరాయలను ఓడించింది.
  • హంపి నగరం దారుణంగా ధ్వంసం చేయబడింది.
  • చివరి పాలకుడు: 3వ శ్రీరంగరాయలు.

యుద్ధం జరిగిన ఏడాది

1565

© 7వ తరగతి – సాంఘిక శాస్త్రం | డిజిటల్ లెర్నింగ్ మెటీరియల్

వైభవం • సాహిత్యం • వీరత్వం
Regal Mind Map – Vijayanagara

విజయనగర సామ్రాజ్యం

1336 – 1646 CE

(Class 7 Social Study)
👑 రాజవంశాలు (Dynasties)
CODE: S.S.T.A.

(Sangama, Saluva, Tuluva, Aravidu)

  • సంగమ: హరిహర & బుక్క రాయలు (Founders)
  • సాళువ: సాళువ నరసింహ రాయలు
  • తుళువ: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (Greatest Phase)
  • అరవీడు: తిరుమల రాయలు (Final Dynasty)
🌟 శ్రీకృష్ణదేవరాయలు
CODE: A.N.D.H.R.A.
  • ఆంధ్రభోజుడు: సాహిత్య సమరాంగణ సార్వభౌముడు
  • అష్టదిగ్గజాలు: అల్లసాని పెద్దన (కవితా పితామహుడు), తెనాలి రామకృష్ణ
  • విజయాలు: రాయచూర్ యుద్ధం (1520), గజపతులపై విజయం
  • రచనలు: ఆముక్తమాల్యద, జాంబవతీ కళ్యాణం
🏛️ పాలన & ఆర్థికం
CODE: M.N.S.G.

(Mandalam → Nadu → Sthala → Grama)

  • అమర నాయక: సైనిక సేవల కోసం భూమి కేటాయింపు
  • వరాహ: రాజ్యపు బంగారు నాణెం
  • వాణిజ్యం: సుగంధ ద్రవ్యాలు, పత్తి, వజ్రాల ఎగుమతి
  • నీటిపారుదల: తుంగభద్ర నదిపై ఆనకట్టల నిర్మాణం
🎨 కళలు & నిర్మాణాలు
  • నిర్మాణ శైలి: ఎత్తైన గోపురాలు, కళ్యాణ మండపాలు
  • ఆలయాలు: విఠలస్వామి (Stone Chariot), హజార రామాలయం
  • సంగీతం: కర్ణాటక సంగీత సాంప్రదాయం అభివృద్ధి
  • నృత్యం: కూచిపూడి & భరతనాట్యం ఆదరణ
⚔️ పతనం (The End)
CODE: T.A.L.L.I. (1565)
  • తళ్ళికోట యుద్ధం: రాక్షస తంగడి యుద్ధం (1565 CE)
  • శత్రువులు: డెక్కన్ సుల్తాన్ల కూటమి (Unified Front)
  • రామరాయలు: యుద్ధ రంగంలో వీరమరణం
  • ఫలితం: హంపి నగరం ధ్వంసం, సామ్రాజ్య క్షీణత
🤝 సమకాలీనులు
  • రెడ్డి రాజులు: తీర ప్రాంత ఆంధ్రాలో సాహిత్యం, వాణిజ్యం
  • బహమనీ సామ్రాజ్యం: హసన్ గంగూ స్థాపన, ఐదు సుల్తానేట్లుగా విభజన
  • మహమ్మద్ గవాన్: బహమనీ రాజ్యంలో ప్రసిద్ధ మంత్రి
  • విదేశీ యాత్రికులు: నికోలో కాంటి, అబ్దుల్ రజాక్, డొమింగో పేస్