భారతదేశం
పరిమాణం మరియు ఉనికి (Geography: Chapter 1)
🇮🇳
పరిచయం (Introduction)
భారతదేశం ప్రపంచంలోని ప్రాచీన నాగరికతలలో ఒకటి. వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, సాంకేతికత మరియు ఆర్థిక రంగాలలో గత ఐదు దశాబ్దాలలో అద్భుతమైన ప్రగతిని సాధించి ప్రపంచ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించింది.
భౌగోళిక ఉనికి (Location)
భారతదేశం పూర్తిగా ఉత్తరార్ధగోళంలో (Northern Hemisphere) ఉంది. ఇది ఆసియా ఖండపు దక్షిణ భాగంలో విస్తరించి ఉంది.
కర్కటరేఖ ($23^{\circ} 30’N$): దేశాన్ని దాదాపు రెండు సమాన భాగాలుగా విభజిస్తుంది.
పరిమాణం (Size)
సరిహద్దుల పొడవు
- భూ సరిహద్దు (Land Boundary): 15,200 కి.మీ
- తీరప్రాంతం (Coastline): 7,516.6 కి.మీ (అండమాన్ & నికోబార్, లక్షదీవులతో కలిపి)
తెలుసా? 2004 సునామీలో భారతదేశపు దక్షిణ చిట్టచివరి ప్రాంతమైన ‘ఇందిరా పాయింట్’ సముద్రంలో మునిగిపోయింది.
సమయం (Standard Time)
గుజరాత్ నుండి అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వరకు సూర్యోదయంలో 2 గంటల సమయ వ్యత్యాసం ఉంది.
అందుకే దేశం మొత్తం ఒకే సమయాన్ని పాటించడానికి 82°30′ తూర్పు రేఖాంశాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకున్నారు.
IST (Indian Standard Time)
🕛
మీర్జాపూర్ (ఉత్తర ప్రదేశ్)
గుండా ఈ రేఖ వెళ్తుంది.
పొరుగు దేశాలు (Neighbors)
భారతదేశానికి 28 రాష్ట్రాలు మరియు 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
చైనా (టిబెట్), నేపాల్, భూటాన్
పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్
మయన్మార్, బంగ్లాదేశ్
శ్రీలంక, మాల్దీవులు (సముద్రం మీదుగా)
| దిశ (Direction) | ద్వీపాలు / సముద్రాలు (Islands/Seas) |
|---|---|
| ఆగ్నేయం (South-East) | అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు (బంగాళాఖాతం) |
| నైరుతి (South-West) | లక్షదీవులు (అరేబియా సముద్రం) |
| దక్షిణం (South) | హిందూ మహాసముద్రం |
భారతదేశం & ప్రపంచం
- హిందూ మహాసముద్రంలో ఏ దేశానికి లేనంత సుదీర్ఘ తీరప్రాంతం భారతదేశానికి ఉంది.
- 1869లో సూయజ్ కాలువ ప్రారంభం వల్ల ఐరోపాకు దూరం 7,000 కి.మీ తగ్గింది.
- భారతదేశం నుండి సుగంధ ద్రవ్యాలు, మస్లిన్ వస్త్రాలు, రామాయణం, పంచతంత్ర కథలు, దశాంశ పద్ధతి (Decimal System) ప్రపంచానికి వెళ్ళాయి.
ఉనికి (Location)
- అర్ధగోళం: పూర్తిగా ఉత్తరార్ధగోళంలో ఉంది.
- అక్షాంశాలు (Latitudes): 8°4′ ఉ నుండి 37°6′ ఉ వరకు.
- రేఖాంశాలు (Longitudes): 68°7′ తూ నుండి 97°25′ తూ వరకు.
- కర్కట రేఖ: 23°30′ ఉత్తర అక్షాంశం దేశాన్ని రెండు సమ భాగాలుగా విభజిస్తుంది.
రేఖాంశం: 687 – 9725
పరిమాణం (Size)
- విస్తీర్ణం: 3.28 మిలియన్ చ.కి.మీ.
- ప్రపంచ స్థానం: 7వ అతిపెద్ద దేశం.
- వాటా: ప్రపంచ భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో 2.4%.
- భూ సరిహద్దు: సుమారు 15,200 కి.మీ.
- తీరప్రాంతం: 7,516.6 కి.మీ (దీవులతో కలిపి).
(రష్యా, కెనడా, USA, చైనా, బ్రెజిల్, ఆస్ట్రేలియా, ఇండియా)
ప్రామాణిక సమయం (Time)
- సమయ వ్యత్యాసం: గుజరాత్ నుండి అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వరకు 2 గంటలు.
- ప్రామాణిక రేఖాంశం: 82°30′ తూర్పు రేఖాంశం.
- ప్రయాణించే ప్రాంతం: మీర్జాపూర్ (ఉత్తరప్రదేశ్).
- కారణం: దేశం మొత్తం ఒకే సమయాన్ని పాటించడానికి.
పొరుగు దేశాలు (Neighbors)
- వాయువ్య దిశ: పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్.
- ఉత్తర దిశ: చైనా, నేపాల్, భూటాన్.
- తూర్పు దిశ: మయన్మార్, బంగ్లాదేశ్.
- దక్షిణ (దీవులు): శ్రీలంక, మాల్దీవులు.
- జలసంధి: శ్రీలంకను వేరుచేసేది ‘పాక్ జలసంధి’.
(బచ్పన్ – బంగ్లాదేశ్, చైనా, పాకిస్తాన్, నేపాల్)
వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత
- కేంద్ర స్థానం: హిందూ మహాసముద్రం మీదుగా ఐరోపా (పశ్చిమ) మరియు ఆసియా (తూర్పు) దేశాలను కలుపుతుంది.
- దక్కన్ ద్వీపకల్పం: సముద్రంలోకి చొచ్చుకు వచ్చి వాణిజ్యానికి తోడ్పడుతుంది.
- సూయజ్ కాలువ (1869): ఐరోపా నుండి దూరం 7,000 కి.మీ తగ్గింది.
- మహాసముద్రం: ఒక దేశం పేరు మీద ఉన్న ఏకైక మహాసముద్రం ‘హిందూ మహాసముద్రం’.