People on Resources – Visual Study Meterial

💡 పరిచయం & ముఖ్య భావనలు

‘ఒక వనరుగా ప్రజలు’ అంటే దేశంలోని శ్రామిక ప్రజలను వారి ఉత్పాదక నైపుణ్యాలు మరియు సామర్థ్యాల పరంగా చూడటం. జనాభాకు విద్య, ఆరోగ్యం, శిక్షణ అందించినప్పుడు అది ‘మానవ మూలధనం’ (Human Capital) గా మారుతుంది.

మానవ మూలధన నిర్మాణం

📚 విద్య
(Education)

🏥 ఆరోగ్యం
(Health)

🛠️ శిక్షణ
(Training)

చారిత్రక ఉదాహరణలు:

🌾 హరిత విప్లవం (Green Revolution): అధిక జ్ఞానం మరియు సాంకేతికత ద్వారా భూమి ఉత్పాదకతను పెంచడం.
💻 ఐటి విప్లవం (IT Revolution): యంత్రాల కంటే మానవ మేధస్సు (Human Capital) ఎంత శక్తివంతమైందో నిరూపించింది.

🆚 కేస్ స్టడీ పోలిక: సకల్ vs విలాస్

ఒకే గ్రామం (సేమాపూర్) లోని ఇద్దరు మిత్రుల కథలు మానవ వనరుల పెట్టుబడి ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తాయి.

🌟 సకల్ – లాభదాయక వలయం (Virtuous Cycle)

విద్య: చదువుకున్నాడు (12th -> Vocational Computer Course).
ఆరోగ్యం: ఆరోగ్యవంతుడు, శారీరక దృఢత్వం ఉంది.
ఫలితం: సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్ అయ్యాడు. సంస్థకు లాభం తెచ్చాడు.
ఆదాయం: ఎక్కువ జీతం, పదోన్నతి.
సమాజం: తల్లిదండ్రులు విద్య యొక్క విలువను గుర్తించి పిల్లలకు మంచి భవిష్యత్తునిస్తారు.

⚠️ విలాస్ – నష్టదాయక వలయం (Vicious Cycle)

విద్య: చదువుకోలేదు (తండ్రి చిన్నప్పుడే చనిపోయాడు).
ఆరోగ్యం: కీళ్ల నొప్పుల (Arthritis) రోగి. వైద్యం చేయించుకోలేకపోయాడు.
ఫలితం: తల్లిలాగే చేపలు అమ్మాడు.
ఆదాయం: రోజుకు కేవలం రూ. 150 (తక్కువ ఆదాయం).
సమాజం: పేదరికం, నిరక్షరాస్యత వల్ల పిల్లలు కూడా వెనుకబడిపోతారు.

🧠 Memory Tip:
Sakal = Success (విజయం/లాభదాయకం)
Vilas = Vicious (విష వలయం/నష్టదాయకం)

🏭 ఆర్థిక కార్యకలాపాలు (Economic Activities)

🌾

ప్రాథమిక రంగం (Primary)

ప్రకృతి వనరుల వినియోగం.

వ్యవసాయం, అటవీసంపద, పశుపోషణ, చేపల పెంపకం, గనుల తవ్వకం.

🏭

ద్వితీయ రంగం (Secondary)

వస్తువుల తయారీ.

పరిశ్రమలు, నిర్మాణం (Manufacturing & Construction).

👨‍⚕️

తృతీయ రంగం (Tertiary)

సేవలు అందించడం.

వ్యాపారం, రవాణా, బ్యాంకింగ్, విద్య, ఆరోగ్యం, పర్యాటకం.

స్త్రీలు – పురుషులు: శ్రమ విభజన

మార్కెట్ కార్యకలాపాలు (Market)	మార్కెటేతర కార్యకలాపాలు (Non-Market)
వేతనం లేదా లాభం కోసం చేసే పనులు. (ఉదా: విలాస్ తల్లి చేపలు అమ్మడం, సకల్ ఉద్యోగం)	స్వీయ వినియోగం కోసం చేసే పనులు. (ఉదా: సకల్ తల్లి వంట చేయడం, పిల్లలను చూసుకోవడం)
జాతీయ ఆదాయంలో కలుస్తాయి.	జాతీయ ఆదాయంలో కలవవు.

గమనిక: విద్య మరియు నైపుణ్యం లేకపోవడం వల్ల స్త్రీలకు పురుషుల కంటే తక్కువ వేతనాలు చెల్లిస్తున్నారు. కానీ విద్య, నైపుణ్యం ఉంటే (ఉదా: డాక్టర్, టీచర్) సమాన వేతనం పొందుతారు.

📈 జనాభా నాణ్యత (Quality of Population)

దేశ అభివృద్ధి రేటును నిర్ణయించేవి: 1. అక్షరాస్యత రేటు, 2. ఆరోగ్యం.

A. విద్య (Education)

విద్య వ్యక్తిగత వృద్ధికే కాకుండా, జాతీయ ఆదాయానికి, సాంస్కృతిక సంపదకు దోహదపడుతుంది.

📊 అక్షరాస్యత రేటు (Literacy Rate) పెరుగుదల

1951 (18%)

18%

2018 (85%)

85%

Source: Census & NSO Reports

వ్యత్యాసాలు: పురుషుల్లో అక్షరాస్యత స్త్రీల కంటే 16.1% ఎక్కువ. గ్రామీణ ప్రాంతాల కంటే పట్టణాల్లో 14.2% ఎక్కువ.
కేరళ (94%) అత్యధిక అక్షరాస్యత, బీహార్ (62%) అత్యల్పం (2011 Census).

ప్రభుత్వ చర్యలు:
✅ సర్వ శిక్షా అభియాన్: 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ప్రాథమిక విద్య.
✅ మధ్యాహ్న భోజన పథకం (Mid-day Meal): హాజరు పెంపు, పోషకాహారం.
✅ నవోదయ విద్యాలయాలు: ప్రతిభావంతుల కోసం జిల్లాకో పాఠశాల.
✅ 12th Plan Goal: ఉన్నత విద్యలో (Higher Education) నమోదు శాతం (GER) 27% (2019-20) కి పెంచడం.

B. ఆరోగ్యం (Health)

“ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యం”. అనారోగ్యంతో ఉన్న వ్యక్తి సంస్థకు భారం.

సూచిక (Indicator)	1951	2020/Latest	విశ్లేషణ
ఆయుర్దాయం (Life Expectancy)	37.2 ఏళ్లు	69.4 ఏళ్లు (2016)	పెరిగింది (మంచిది) ⬆️
శిశు మరణాల రేటు (IMR)	147	36	తగ్గింది (మంచిది) ⬇️

నిర్వచనాలు:

IMR: 1000 మంది పిల్లలలో ఒక సంవత్సరం లోపు చనిపోయే వారు.
Birth Rate: 1000 మంది జనాభాకు పుట్టిన వారి సంఖ్య.
Death Rate: 1000 మంది జనాభాకు మరణించిన వారి సంఖ్య.

⚠️ నిరుద్యోగం (Unemployment)

పనిచేయడానికి ఇష్టపడి, ప్రస్తుత వేతనాలకు పనిచేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నా, పని దొరకని స్థితి. (వయస్సు: 15-59 సంవత్సరాలు).

1. కాలానుగుణ (Seasonal)

ఎక్కడ: గ్రామీణ ప్రాంతం.

వ్యవసాయంలో పని కొన్ని నెలలు మాత్రమే ఉంటుంది (విత్తడం, కోయడం). మిగిలిన నెలల్లో పని ఉండదు.

2. ప్రచ్ఛన్న (Disguised)

ఎక్కడ: వ్యవసాయం.

అవసరానికి మించి జనం పనిచేయడం. 5గురు చేసే పనిని 8 మంది చేస్తే, ఆ 3 గురు అదనం. వారిని తీసేసినా ఉత్పత్తి తగ్గదు.

3. విద్యావంతులలో (Educated)

ఎక్కడ: పట్టణ ప్రాంతం.

డిగ్రీలు, పిజిలు ఉన్నా సరైన ఉద్యోగం దొరక్కపోవడం. ఇది మానవ వనరుల వృధా.

నిరుద్యోగం ప్రభావాలు:

మానవ వనరుల వృధా (Wastage of Manpower).
ఆర్థిక వ్యవస్థపై భారం పెరుగుతుంది.
సాంఘిక అశాంతి మరియు పేదరికం పెరుగుతుంది.

🏘️ ఒక ఊరి కథ (The Story of a Village)

మానవ మూలధనంలో పెట్టుబడి ఒక సాధారణ గ్రామాన్ని ఎలా సంపన్నంగా మార్చిందో తెలిపే అద్భుతమైన కథ.

ప్రారంభం

గ్రామంలో వ్యవసాయం తప్ప వేరే ఉపాధి లేదు. కుటుంబాలు తమ అవసరాలు తామే తీర్చుకునేవి.

పెట్టుబడి (Education)

ఒక కుటుంబం తమ కొడుకును ‘ఆగ్రో-ఇంజనీరింగ్’ కాలేజీకి పంపింది.

ఆవిష్కరణ (Innovation)

అబ్బాయి తిరిగి వచ్చి మెరుగైన నాగలి తయారుచేశాడు. గోధుమ దిగుబడి పెరిగింది.

అవగాహన & పాఠశాల

మిగులు లాభం వచ్చింది. గ్రామస్తులు పంచాయతీని కోరి పాఠశాల తెరిపించారు. టీచర్ నియమితులయ్యారు.

కొత్త వృత్తులు

ఒక అమ్మాయి టైలరింగ్ నేర్చుకుంది. అందరూ ఆమె కుట్టిన బట్టలు కొనడం మొదలుపెట్టారు. రైతుల సమయం ఆదా అయ్యింది.

అభివృద్ధి (Development)

ఇప్పుడు గ్రామంలో టీచర్, టైలర్, ఆగ్రో-ఇంజనీర్, నర్సు వంటి అనేక రకాల ఉద్యోగాలు ఉన్నాయి.