Kingdoms and Empairs – Visual Study Meterial

రాజ్యాలు మరియు సామ్రాజ్యాలు – 6వ తరగతి

అధ్యాయం 8: రాజ్యాలు మరియు సామ్రాజ్యాలు

6వ తరగతి – సాంఘిక శాస్త్రం (సెమిస్టర్ 2)

కాలక్రమ పట్టిక (Timeline)

మౌర్యవంశం
(322-187 B.C.E)
గుప్త వంశం
(319-543 C.E)
దక్షిణ రాజ్యాలు
(శాతవాహన, పల్లవ, చాళుక్య)

రాజ్యం vs సామ్రాజ్యం: ఒక రాజుచే పరిపాలించబడే భూభాగాన్ని ‘రాజ్యం’ అంటారు. సువిశాలమైన రాజ్యాలను ‘సామ్రాజ్యాలు’ అంటారు.

1. మౌర్య సామ్రాజ్యం

👑 చంద్రగుప్త మౌర్యుడు & అశోకుడు

నందవంశపు రాజును ఓడించి, కౌటిల్యుని (చాణక్యుడు) సహాయంతో మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. వీరి రాజధాని పాటలీపుత్రం.

ముఖ్య గ్రంథాలు:

  • అర్థశాస్త్రం: కౌటిల్యుడు (చాణక్యుడు)
  • ఇండికా: మెగస్తనీస్ (గ్రీకు రాయబారి)

⚔️ అశోకుడు – కళింగ యుద్ధం

అశోకుడు కళింగ యుద్ధం (ఒడిశా) తరువాత యుద్ధాన్ని త్యజించి, అహింసను, బౌద్ధ ధర్మాన్ని స్వీకరించాడు. 13వ రాతి శాసనంలో దీని గురించి ఉంది.

☸️ అశోక ధర్మం (ప్రధాన సూత్రాలు):

చిత్రం 8.2 ధర్మచక్రం
  • జంతువుల పట్ల దయ కలిగి ఉండాలి.
  • తల్లిదండ్రుల పట్ల విధేయత కలిగి ఉండాలి.
  • పేదల పట్ల సానుభూతి చూపాలి.
  • పెద్దలను గౌరవించాలి.
  • ఇతర మతాలను విమర్శించరాదు.

🇮🇳 మీకు తెలుసా? – జాతీయ చిహ్నం

పటం 8.3 నాలుగు సింహాల గుర్తు: సారనాథ్ లోని అశోకుని స్తంభం నుండి స్వీకరించబడింది. ఇది మన జాతీయ చిహ్నం. (మూడు సింహాలు కనిపిస్తాయి, నాలుగవది వెనుక ఉంటుంది).

2. గుప్త సామ్రాజ్యం (స్వర్ణయుగం)

గుప్తుల కాలాన్ని కళలు, సాహిత్యం, సైన్స్ లో అభివృద్ధి వల్ల ‘స్వర్ణయుగం’ అంటారు.

👑 గొప్ప రాజులు

  • మొదటి చంద్రగుప్తుడు: ప్రసిద్ధ పాలకుడు.
  • సముద్రగుప్తుడు: ఉత్తరాది 9 మందిని, దక్షిణాది 12 మందిని ఓడించాడు.
  • రెండవ చంద్రగుప్తుడు: నవరత్నాలు (కవులు) ఇతని ఆస్థానంలో ఉండేవారు.

📚 నవరత్నాలు & సైన్స్

పేరు రంగం/ప్రత్యేకత
కాళిదాసు కవి (అభిజ్ఞాన శాకుంతలం)
ఆర్యభట్ట గణితం & ఖగోళం (సున్న ‘0’)
వరాహమిహిరుడు ఖగోళశాస్త్రవేత్త
ధన్వంతరి/చరకుడు వైద్యశాస్త్రం

వైద్యశాస్త్రం:

సుశ్రుతుడు: ప్లాస్టిక్ సర్జరీ చేసిన మొదటి భారతీయుడు.

చరకుడు: ‘చరకసంహిత’ గ్రంథ రచయిత (ఆయుర్వేదం).

3. దక్షిణ భారతదేశ రాజ్యాలు

🚢 శాతవాహనులు

  • రాజధాని: ధాన్యకటకం (అమరావతి).
  • గొప్ప రాజు: గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి.
  • విశేషం: ఓడ బొమ్మ ఉన్న నాణేలు (నౌకాదళ శక్తి).
  • ప్రముఖులు: ఆచార్య నాగార్జునుడు.

🏛️ ఇక్ష్వాకులు (విజయపురి)

నాగార్జునకొండ సమీపంలోని విజయపురి వీరి రాజధాని. ఇక్ష్వాక స్త్రీలు బౌద్ధారామాలకు విరాళాలు ఇచ్చారు.

🛕 పల్లవులు – వాస్తుశిల్పకళ (మూడు దశలు)

మొదటి మహేంద్రవర్మ

రాతిని తొలిచి నిర్మించిన గుహాలయాలు (మహేంద్రుని రీతి).

మొదటి నరసింహవర్మ

ఏకశిలా నిర్మాణాలు – పంచపాండవ రథాలు (మహామల్లుని రీతి).

రాజసింహుడు

రాతితో నిర్మించిన ఆలయాలు – ఉదా: కైలాసనాథ దేవాలయం.

🚩 చాళుక్యులు

  • రాజధాని: బాదామి.
  • రెండవ పులకేశి: హర్షవర్ధనుడిని ఓడించాడు.
  • వాస్తుశైలి: ‘వెశారా’ (నగారా + ద్రావిడ).
  • ముఖ్య ఆలయాలు: పట్టడగల్ లోని సంగమేశ్వర ఆలయం.

© 2024 Social Studies | Designed for Students

రాజ్యాలు – సామ్రాజ్యాలు

మౌర్యులు

పాటలీపుత్ర
  • 👑 అశోకుడు: కళింగ యుద్ధం తర్వాత శాంతి మార్గం.
  • 🦁 చిహ్నం: 4 సింహాలు (జాతీయ చిహ్నం).
  • 📖 గ్రంథాలు: ఇండికా (మెగస్తనీస్), అర్థశాస్త్రం (కౌటిల్యుడు).
  • ☸️ ధర్మం: అహింస, దయ, పెద్దలను గౌరవించడం.

గుప్తులు

స్వర్ణయుగం
  • ⚔️ సముద్రగుప్తుడు: గొప్ప విజేత.
  • 💎 2వ చంద్రగుప్తుడు: నవరత్నాలు (కాళిదాసు).
  • 🪐 సైన్స్: ఆర్యభట్టు (సున్నా “0”), గ్రహణాలు.
  • 🩺 వైద్యం: సుశ్రుతుడు (సర్జరీ), చరకుడు (వైద్యశాస్త్రం).

శాతవాహనులు

ధాన్యకటకం
  • 🌊 గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి: ‘త్రిసముద్రాధీశ్వర’.
  • 🚢 నాణేలు: ఓడ గుర్తు (నౌకాదళ శక్తి).
  • 🏗️ కళలు: అమరావతి స్తూపం, నాగార్జునకొండ.
  • 🌍 విదేశీ వాణిజ్యం: రోమ్ దేశంతో వ్యాపారం.

ఇక్ష్వాకులు

విజయపురి
  • 🏹 వారసత్వం: శ్రీరాముని వారసులు.
  • 🤝 సామరస్యం: అన్ని తెగలను ఏకం చేశారు.
  • 💰 విరాళాలు: స్త్రీలు బౌద్ధారామాలకు విరాళాలు ఇచ్చారు.
  • 📍 స్థలం: నాగార్జునకొండ లోయ.

పల్లవులు

కాంచీపురం
  • ⛰️ మహేంద్రవర్మ: రాతిని తొలిచి కట్టిన గుహాలయాలు.
  • 🛕 నరసింహవర్మ 1: పంచ రథాలు (మహాబలిపురం – ఏకశిలా).
  • 🧱 రాజసింహుడు: కైలాసనాథ ఆలయం (రాతితో కట్టినవి).

చాళుక్యులు

బాదామి
  • ⚔️ 2వ పులకేశి: హర్షవర్ధనుడిని ఓడించాడు.
  • 📜 ఆధారం: ఐహోలు శాసనం (రవికీర్తి).
  • 🎨 శిల్పకళ: వెశారా శైలి (నగర + ద్రావిడ).
  • 🏛️ స్థలం: పట్టడగల్ (విరూపాక్ష ఆలయం).