ప్రభుత్వం
అధ్యాయం 9 – 6వ తరగతి (సాంఘిక శాస్త్రం)
🏛️ ప్రభుత్వం అంటే ఏమిటి?
ఒక దేశాన్ని లేదా ఒక రాష్ట్రాన్ని నియంత్రిస్తూ, వాటి కొరకు నిర్ణయాలను తీసుకునే ప్రజల సమూహాన్ని “ప్రభుత్వం” అంటారు. మన తల్లిదండ్రులు మనకు కావలసినవి ఎలా చూస్తారో, దేశ ప్రజలందరికీ కావలసిన సౌకర్యాలను ప్రభుత్వం కల్పిస్తుంది.
ప్రభుత్వ ప్రధాన విధులు:
- ✅ నిర్ణయాలు (చట్టాలు) తీసుకోవడం
- ✅ ప్రకృతి విపత్తుల సమయంలో సహాయం
- ✅ దేశ సరిహద్దులను కాపాడటం
- ✅ పేదల సంక్షేమం కోసం పథకాలు
ప్రభుత్వ పథకాలు (ఉదాహరణలు):
ప్రభుత్వ మూడు విభాగాలు
శాసన నిర్మాణ శాఖ
చట్టాలను చేసే విభాగం
ఉదా: భారత పార్లమెంట్
కార్యనిర్వాహక శాఖ
చట్టాలను అమలుపరిచే విభాగం
ఉదా: రాష్ట్రపతి భవన్
న్యాయ శాఖ
చట్టాలను వ్యాఖ్యానించే విభాగం
ఉదా: సుప్రీంకోర్టు
ప్రభుత్వ రకాలు
👑 రాచరికం (Monarchy)
రాజు లేదా రాణి చేసే పాలన. అధికారం వారసత్వంగా వస్తుంది. రాజును బట్టి ప్రజలకు హక్కులు ఉంటాయి.
ఉదాహరణ: అశోకుడు, చంద్రగుప్తుడు.
🗳️ ప్రజాస్వామ్యం (Democracy)
ప్రజలు నడుపుతున్న ప్రభుత్వం. ఇక్కడ అధికారం వారసత్వంగా రాదు. పౌరులు తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటారు.
గమనిక: ప్రజాస్వామ్యానికి జన్మస్థలం గ్రీసు.
మెజారిటీ పాలన (Majority Rule)
ప్రజాస్వామ్యంలోని ప్రధాన సూత్రాలలో ఇది ఒకటి. ఏదైనా నిర్ణయాన్ని సగం కంటే ఎక్కువ మంది (50% + 1) సభ్యులు సమర్థిస్తే అది అమలు చేయబడుతుంది.
ప్రజాస్వామ్య రూపాలు
ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్యం
ప్రజలు నేరుగా సమావేశమై నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. తక్కువ జనాభా ఉన్న దేశాల్లో ఇది సాధ్యం.
పరోక్ష (ప్రాతినిధ్య) ప్రజాస్వామ్యం
ప్రజలు తమ ప్రతినిధుల ద్వారా పరోక్షంగా నిర్ణయాల్లో పాల్గొంటారు. ఎక్కువ జనాభా వల్ల మన దేశం దీన్ని అనుసరిస్తోంది.
ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యంలో రకాలు
పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ
కార్యనిర్వాహక శాఖ, శాసన శాఖకు బాధ్యత వహిస్తుంది.
(భారత్, బ్రిటన్)
అధ్యక్ష తరహా వ్యవస్థ
కార్యనిర్వాహక శాఖ, శాసన శాఖకు బాధ్యత వహించదు.
(అమెరికా, బ్రెజిల్)
ప్రభుత్వ స్థాయిలు (Levels)
పదకోశం (Glossary)
విశ్వజనీన వయోజన ఓటుహక్కు
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 326 ప్రకారం, 18 సంవత్సరాలు నిండిన పౌరులందరికీ ఓటు హక్కు ఉంది. పరోక్ష ప్రజాస్వామ్య విజయం ఈ ఎన్నికలపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
lo