Globe – Model of the Earth (Study Notes)

ముఖ్యాంశం: గ్లోబు అనేది భూమికి ఒక ఖచ్చితమైన నమూనా. భూమి గోళాకారంలో ఉందని, ధృవాల వద్ద చదునుగా, మధ్యలో ఉబ్బినట్లుగా ఉంటుందని ఇది నిరూపిస్తుంది.

---

🌟 1. గ్లోబు – పరిచయం (Introduction)

• పదం: ‘గ్లోబ్’ (Globe) అనే పదం ‘గ్లోబస్’ (Globus) అనే లాటిన్ పదం నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం ‘గోళం’.
• ఆకారం: భూమి పూర్తిగా గోళాకారంలో ఉండదు. ఉత్తర, దక్షిణ ధృవాల వద్ద కొద్దిగా చదునుగా ఉండి, మధ్యలో ఉబ్బినట్లు ఉంటుంది.
• చరిత్ర:
  • 1492లో మార్టిన్ బెహైమ్ పురాతన ఖగోళ గ్లోబును రూపొందించారు.
  • ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి అతుకులు లేని ఖగోళ గ్లోబును మొఘల్ శాస్త్రవేత్తలు (జహంగీర్ కాలంలో) రూపొందించారు.

📍 2. అక్షం మరియు ధృవాలు (Axis & Poles)

• అక్షం (Axis): గ్లోబులో ఉత్తర, దక్షిణ ధృవాలను కలుపుతూ ఉండే ఒక ఊహారేఖ. భూమి తన అక్షంపై పడమర నుండి తూర్పుకు తిరుగుతుంది.
• ధృవాలు (Poles): అక్షం యొక్క రెండు చివరలను ధృవాలు అంటారు.
  1. ఉత్తర ధృవం (North Pole): పై భాగం (90° N).
  2. దక్షిణ ధృవం (South Pole): క్రింది భాగం (90° S).

🌐 3. అక్షాంశాలు (Latitudes)

భూమధ్యరేఖకు సమాంతరంగా గీయబడిన అడ్డగీతలను (ఊహారేఖలను) అక్షాంశాలు అంటారు.

• ‘లాటిట్యూడ్’ (Latitude) అనే పదం లాటిన్ పదం నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం వెడల్పు లేదా మందం.
• ఇవి ఒకదానికొకటి ఎప్పటికీ కలవవు (సమాంతర రేఖలు).

ముఖ్యమైన అక్షాంశాలు:

అక్షాంశం పేరు	డిగ్రీ	వివరణ / అర్ధగోళం
భూమధ్యరేఖ (Equator)	0°	భూమిని రెండు సమభాగాలుగా విభజిస్తుంది.
కర్కట రేఖ (Tropic of Cancer)	23½° N	ఉత్తరార్ధ గోళం
మకర రేఖ (Tropic of Capricorn)	23½° S	దక్షిణార్ధ గోళం
ఆర్కిటిక్ వలయం	66½° N	ఉత్తరార్ధ గోళం
అంటార్కిటిక్ వలయం	66½° S	దక్షిణార్ధ గోళం

🌐 4. రేఖాంశాలు (Longitudes)

ఉత్తర, దక్షిణ ధృవాలను కలుపుతూ నిలువుగా గీసిన ఊహారేఖలను రేఖాంశాలు అంటారు.

• గ్రీనిచ్ / ప్రామాణిక రేఖాంశం: 0° రేఖాంశం.
• అంతర్జాతీయ దినరేఖ: 180° తూర్పు మరియు పశ్చిమ రేఖాంశం ఒక్కటే.

🆚 అక్షాంశాలు vs రేఖాంశాలు (పోలిక)

లక్షణం	అక్షాంశాలు (Latitudes)	రేఖాంశాలు (Longitudes)
దిశ	తూర్పు – పడమర (అడ్డంగా)	ఉత్తర – దక్షిణం (నిలువుగా)
ఆకారం	వృత్తాలు	అర్ధవృత్తాలు
సమాంతరం	ఒకదానికొకటి కలవవు	ధృవాల వద్ద కలుస్తాయి
ఉపయోగం	శీతోష్ణస్థితిని తెలుసుకోవడానికి	సమయాన్ని తెలుసుకోవడానికి

🔄 5. భూ చలనాలు (Motions of the Earth)

A. భూభ్రమణం (Rotation)

• భూమి తన అక్షంపై తన చుట్టూ తాను తిరగడాన్ని భ్రమణం అంటారు.
• సమయం: సుమారు 24 గంటలు (23 గంటల 56 నిమిషాలు).
• ఫలితం: రాత్రి, పగలు ఏర్పడతాయి.

B. భూపరిభ్రమణం (Revolution)

• భూమి సూర్యుని చుట్టూ తిరగడాన్ని పరిభ్రమణం అంటారు.
• సమయం: 365 రోజుల 6 గంటలు (ఒక సంవత్సరం).
• ఫలితం: ఋతువులు (Seasons) ఏర్పడతాయి.

☀️ ఋతువులు – ముఖ్యమైన రోజులు

తేదీ	సంఘటన	వివరణ
జూన్ 21	వేసవి అయనాంతం	ఉత్తరార్ధగోళంలో పగలు ఎక్కువ (వేసవి).
డిసెంబర్ 22	శీతాకాల అయనాంతం	దక్షిణార్ధగోళంలో పగలు ఎక్కువ (ఉత్తరార్ధగోళంలో శీతాకాలం).
మార్చి 21 & సెప్టెంబర్ 23	విషవత్తులు (Equinoxes)	ప్రపంచవ్యాప్తంగా రాత్రి, పగలు సమానంగా ఉంటాయి.

🌑 6. గ్రహణాలు (Eclipses)

• సూర్యగ్రహణం: సూర్యునికి, భూమికి మధ్య చంద్రుడు వచ్చినప్పుడు (అమావాస్య నాడు).
• చంద్రగ్రహణం: సూర్యునికి, చంద్రునికి మధ్య భూమి వచ్చినప్పుడు (పౌర్ణమి నాడు).