వివరణ: ఢిల్లీ సుల్తానుల సామ్రాజ్యాన్ని ‘ఇక్తా’లు (ప్రావిన్సులు)గా విభజించారు.

వివరణ: ఇక్తాల గవర్నర్లను ‘ముక్తి’ లేదా ‘ఇక్తాదార్’ అని పిలిచేవారు. వారు తమ ఇక్తాలలో శాంతిభద్రతలను నిర్వహించాలి మరియు సుల్తాన్‌కు సైనిక, రెవెన్యూ సేవలను అందించాలి.

వివరణ: “ఇక్తాదారుల హోదా వంశపారంపర్యం కాదు; వారిని తరచుగా ఒక ఇక్తా నుండి మరొక ఇక్తాకు బదిలీ చేసేవారు.” ఈ బదిలీల వెనుక ప్రధాన ఉద్దేశ్యం, వారు ఒకే ప్రాంతంలో అధికారాన్ని పెంచుకుని, సుల్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేయకుండా లేదా స్వతంత్రాన్ని ప్రకటించుకోకుండా నిరోధించడం.

వివరణ: “విదేశీ మూలాలున్న ముస్లింలు సమాజంలో మొదటి స్థానంలో నిలిచారు, అనేక అధికారాలను పొందారు మరియు పరిపాలనను ప్రభావితం చేశారు.”

వివరణ: “వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తి. రైతులు తమ పంటలో 1/3 వంతు భూమి శిస్తుగా చెల్లించవలసి ఉండేది.”

వివరణ: ‘కార్ఖానాలు’ అంటే సుల్తాన్ మరియు ప్రభువుల అవసరాలకు వస్తువులను ఉత్పత్తి చేసే పని ప్రదేశాలు (Workshops).

వివరణ: ‘టంకా’ (వెండి నాణెం) మరియు ‘జితాల్’ (రాగి నాణెం) వాడుకలో ఉన్న ప్రాథమిక నాణేలు.

వివరణ: ‘టంకా’ అనేది వెండి నాణెం. ‘జితాల్’ అనేది రాగి నాణెం.

వివరణ: టోకెన్ కరెన్సీ విఫలమైనప్పుడు, “పరిస్థితిని సరిదిద్దడానికి సుల్తాన్ ప్రజల వద్దనున్న రాగి నాణేలకు బదులుగా ఖజానా నుండి వెండి మరియు బంగారు నాణేలను మార్పిడి చేయమని కోరాడు. ఇది ఖజానాను ఖాళీ చేసింది.”

వివరణ: ఈ కాలంలో అరబిక్ మరియు భారతీయ శైలుల కలయికతో ఒక కొత్త ‘ఇండో-ఇస్లామిక్’ శైలి అభివృద్ధి చెందింది.

వివరణ: “రెండు నిలువు స్తంభాలపై అడ్డంగా ఒక దూలాన్ని ఉంచి పైకప్పులు, తలుపులు మరియు కిటికీలు నిర్మించే శైలి”ని ట్రాబీట్ శైలి అంటారు.

వివరణ: “తలుపులు మరియు కిటికీలపై బరువును మోయడానికి ఆర్చ్‌లను (Arches) ఉపయోగించే శైలి”ని ఆర్క్యుయేట్ శైలి అంటారు. దీనిని సుల్తానులు ప్రవేశపెట్టారు.

వివరణ: కుతుబ్ మినార్ నిర్మాణం కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదు ప్రాంగణంలో కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ చేత ప్రారంభించబడింది.

వివరణ: నిర్మాణాన్ని కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ ప్రారంభించగా, అతని వారసుడైన ఇల్తుత్మిష్ దానిని పూర్తి చేశాడు.

వివరణ: ఈ కట్టడం సూఫీ సన్యాసి అయిన “కుతుబుద్దీన్ బక్తియార్ కాకి”కి అంకితం చేయబడింది.

వివరణ: అలై దర్వాజాను అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ నిర్మించాడు. ఇది కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదుకు దక్షిణ ద్వారంగా పనిచేసింది.

వివరణ: అల్బెరూనీ ‘తారిఖ్-అల్-హింద్’ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు, ఇది సుల్తానుల పాలనకు ముందు కాలం నాటి భారతదేశం గురించి ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.

వివరణ: అమీర్ ఖుస్రూ ఒక ప్రసిద్ధ పర్షియన్ కవి మరియు గాయకుడు. అతను అనేక ద్విపదలు (couplets) రచించాడు మరియు అతనికి ‘తండీ-ఇ-హింద్’ (The Parrot of India) అనే బిరుదు ఉంది.

వివరణ: “తైమూర్ దండయాత్ర… ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలనను బలహీనపరిచింది. దక్షిణ భారతదేశంలో విజయనగర, బహమనీ రాజ్యాలు… ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలన నుండి స్వతంత్రమయ్యాయి.” ఇది సుల్తానుల పతనానికి దారితీసింది.

వివరణ: ‘వంశం’ అనగా “a line of hereditary rulers” (వంశపారంపర్యంగా వచ్చే పాలకుల పరంపర) అని అర్థం ఇవ్వబడింది.

వివరణ: ‘కార్ఖానాలు’ అనగా “workshops” (పని ప్రదేశాలు) అని అర్థం ఇవ్వబడింది.

వివరణ: ‘షరియత్’ అనగా “rule according to Islamic principles” (ఇస్లామిక్ సూత్రాల ప్రకారం పాలన) అని అర్థం ఇవ్వబడింది.

వివరణ: ఢిల్లీ సుల్తానులు తమ సామ్రాజ్యాన్ని ‘ఇక్తా’లుగా విభజించారు.

వివరణ: మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ప్రవేశపెట్టిన టోకెన్ కరెన్సీ (రాగి నాణేలు) విఫలం కావడానికి కారణం, ప్రజలు తమ ఇళ్లలోనే దొంగ నాణేలను ముద్రించడం.

వివరణ: అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ తన సైనిక సంస్కరణలలో భాగంగా, సైన్యంలో మోసాలను అరికట్టడానికి గుర్రాలకు ముద్ర వేయించే (బ్రాండింగ్) పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టాడు.

వివరణ: ‘అలై దర్వాజా’ను అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ నిర్మించాడు.

వివరణ: ఇక్తాల పరిపాలకులను ‘ఇక్తాదార్’ లేదా ‘ముక్తి’ అని పిలిచేవారు.

వివరణ: బానిస వంశ స్థాపకుడు కుతుబుద్దీన్ ఐబక్. (ఖిల్జీ వంశం – జలాలుద్దీన్; తుగ్లక్ వంశం – ఘియాజుద్దీన్; లోడి వంశం – బహులూల్ లోడి; సయ్యద్ వంశం – ఖిజర్ ఖాన్).

వివరణ: సయ్యద్ వంశ స్థాపకుడు ఖిజర్ ఖాన్. ఘియాజుద్దీన్ తుగ్లక్ వంశ స్థాపకుడు. కాబట్టి ఈ జత తప్పుగా ఉంది.

వివరణ: ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన ఏకైక మహిళా పాలకురాలు రజియా సుల్తానా.

వివరణ: ఈ పరిపాలనా ప్రయోగం (వైఫల్యం) మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌కు సంబంధించినది.

వివరణ: ‘షరియత్’ అనగా “rule according to Islamic principles” (ఇస్లామిక్ సూత్రాల ప్రకారం పాలన) అని అర్థం.

వివరణ: తోమర రాజపుత్రులు ‘ఢిల్లీకపుర’ (ఢిల్లీక)ను నిర్మించి, దానిని తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారు.

వివరణ: ‘మామ్లుక్’ అనగా అరబిక్ భాషలో ‘బానిస’ అని అర్థం, కాబట్టి ఈ వంశాన్ని బానిస వంశం అని కూడా పిలుస్తారు.