Poverty as a Challange – Visual Study Meterial

📊 పర్యావలోకనం (Overview)

స్వాతంత్ర భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న అత్యంత క్లిష్టమైన సవాళ్లలో పేదరికం ఒకటి. మనం నిత్య జీవితంలో అనేక రకాల పేదలను చూస్తాం: భూమిలేని కూలీలు, జుగ్గీలలో నివసించేవారు, బాల కార్మికులు, భిక్షగాళ్లు.

“భారతదేశంలో ప్రతి 5వ వ్యక్తి పేదవాడే.”
– (2011-12 లెక్కల ప్రకారం దాదాపు 27 కోట్లు లేదా 270 మిలియన్ల మంది)

270 మిలియన్లు భారతదేశంలో పేదరికంలో ఉన్న జనాభా (2011-12)

🏘️ పేదరికం: రెండు వృత్తాంతాలు (Two Case Studies)

🏙️ పట్టణ వృత్తాంతం (రామ్ శరణ్)

వయస్సు/వృత్తి: 33 ఏళ్లు, గోధుమ పిండి మిల్లులో రోజువారీ కూలీ.
ఆదాయం: నెలకు రూ. 1500 (6 మంది కుటుంబం).
కుటుంబం: భార్య శాంతాదేవి (పనిమనిషి – రూ. 800), పెద్ద కొడుకు (టీ షాప్ – రూ. 300).
జీవన స్థితి: నగర శివారులో ఇటుకలు, మట్టితో కట్టిన ఒకే గది అద్దె ఇల్లు.
సమస్యలు: పాత బట్టలు, చెప్పులు లేవు, వైద్యం లేదు, పిల్లలు బడికి వెళ్లరు.

🌾 గ్రామీణ వృత్తాంతం (లఖా సింగ్)

ప్రదేశం: ఉత్తర ప్రదేశ్, మీరట్ సమీప గ్రామం.
వృత్తి: భూమిలేని వ్యవసాయ కూలీ. పని అస్థిరంగా ఉంటుంది.
ఆదాయం: రోజుకు రూ. 50 లేదా గోధుమలు/పప్పులు (వస్తు రూపంలో).
కుటుంబం: 8 మంది సభ్యులు. తండ్రి క్షయ (TB)తో మరణించారు.
జీవన స్థితి: మట్టి గుడిసె, సబ్బు/నూనె కూడా విలాసమే.
సమస్యలు: నిరక్షరాస్యత, పోషకాహార లోపం.

ముఖ్య గమనిక: ఈ కథల ద్వారా పేదరికం అంటే కేవలం ఆకలి మాత్రమే కాదు – ఆశ్రయం లేకపోవడం, అనారోగ్యం, నిరక్షరాస్యత, శుభ్రమైన నీరు లేకపోవడం మరియు “నిస్సహాయత” అని తెలుస్తుంది.

🔬 సామాజిక శాస్త్రవేత్తల దృష్టిలో పేదరికం

రెండు ముఖ్యమైన భావనలు (Concepts):

1. సామాజిక వెలివేత (Social Exclusion)

పేదలు మంచి వాతావరణం నుండి మినహాయించబడి, ఇతర పేదలతో కలిసి నివసించాల్సి రావడం.
ఉదాహరణ: భారతదేశంలో కుల వ్యవస్థ.

2. దుర్బలత్వం (Vulnerability)

భవిష్యత్తులో పేదలుగా మారే లేదా పేదలుగానే మిగిలిపోయే సంభావ్యత.
ఎవరు?: వెనుకబడిన కులాలు, వితంతువులు, వికలాంగులు.

📉 పేదరిక గీత (Poverty Line) – 2011-12 ప్రమాణాలు

భారతదేశంలో పేదరికాన్ని వినియోగ స్థాయి (Consumption) ఆధారంగా గణిస్తారు.

ప్రమాణం	గ్రామీణ ప్రాంతం (Rural) 🌾	పట్టణ ప్రాంతం (Urban) 🏙️	విశ్లేషణ (Reasoning)
కేలరీలు (రోజుకు)	2400 కేలరీలు	2100 కేలరీలు	గ్రామాల్లో శారీరక శ్రమ ఎక్కువ కాబట్టి ఎక్కువ శక్తి అవసరం.
ఆదాయం (నెలకు)	రూ. 816	రూ. 1000	నగరాల్లో వస్తువుల ధరలు, ఇంటి అద్దెలు ఎక్కువ.

🌍 ప్రపంచ బ్యాంకు ప్రమాణం: రోజుకు $1.90 (2011 PPP) కంటే తక్కువ ఆదాయం ఉన్నవారిని పేదలుగా పరిగణిస్తారు.

భారతదేశంలో పేదరిక అంచనాలు (Table 3.1)

1993-94 45%

45%

2004-05 37.2%

37.2%

2011-12 22%

22%

⚠️ ఎక్కువగా ప్రభావితం అయ్యే వర్గాలు (Vulnerable Groups)

పేదరికం అందరికీ సమానంగా లేదు. కొన్ని సామాజిక వర్గాలు ఎక్కువ కష్టాల్లో ఉన్నాయి.

ప్రతి 100 మందిలో పేదలు (2011-12)

43%

షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST)
(అత్యధికం)

34%

గ్రామీణ వ్యవసాయ కూలీలు & పట్టణ కూలీలు

29%

షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC)

22%

భారత సగటు

👨‍👩‍👧‍👦 కుటుంబంలో అసమానతలు: శివరామన్ కథ (Tamil Nadu)

నేపథ్యం: కరూర్ దగ్గర చేనేత కార్మికుడు (ఆర్యన్ తతియార్ కులం). 8 మంది కుటుంబం.

ఆదాయం: రోజుకు రూ. 160 (సంవత్సరంలో 5-6 నెలలు మాత్రమే పని). భార్యకు రూ. 100 మాత్రమే ఇస్తారు.
దుస్థితి: తల్లి (వితంతువు) చావు కోసం ఎదురుచూస్తోంది. 25 ఏళ్ల చెల్లి పెళ్లి కాలేదు (భారం).
వివక్ష: కొడుకు కోసం అప్పుడప్పుడు పాలు కొంటారు, కానీ ఆడపిల్లలు బడికి వెళ్లరు.

నీతి: పేద కుటుంబాలలో మహిళలు, వృద్ధులు మరియు ఆడపిల్లలు “పేదలలో నిరుపేదలు” (Poorest of the poor).

🗺️ అంతర రాష్ట్ర అసమానతలు (Inter-State Disparities)

🔴 అత్యధిక పేదరికం గల రాష్ట్రాలు:

బీహార్: 33.7%
ఒడిశా: 32.6%
అస్సాం, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్ కూడా వెనుకబడి ఉన్నాయి.

🟢 పేదరికం తగ్గిన రాష్ట్రాలు & కారణాలు:

పంజాబ్ & హర్యానా	అధిక వ్యవసాయ వృద్ధి రేటు
కేరళ	మానవ వనరుల అభివృద్ధి (విద్య/ఆరోగ్యం)
పశ్చిమ బెంగాల్	భూ సంస్కరణలు (Land Reforms)
ఆంధ్రప్రదేశ్ & తమిళనాడు	ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS/Ration)

🌍 ప్రపంచ పేదరిక దృశ్యం (Global Scenario)

ప్రపంచ బ్యాంకు ($1.90) ప్రకారం పేదరికం 1990లో 36% నుండి 2015 నాటికి 10%కి తగ్గింది.

చైనా & ఆగ్నేయ ఆసియా: వేగవంతమైన ఆర్థిక వృద్ధి వలన పేదరికం భారీగా తగ్గింది (చైనాలో 1981లో 88.3% నుండి 2019లో 0.6%కి).
దక్షిణ ఆసియా (భారత్, పాక్): తగ్గుదల ఉంది కానీ నెమ్మదిగా ఉంది.
సబ్-సహారా ఆఫ్రికా: పేదరికం ఇంకా ఎక్కువగానే ఉంది (40.2% in 2018).
రష్యా: సోషలిస్ట్ వ్యవస్థ పోయాక పేదరికం తిరిగి కనిపించింది.

🎯 SDG లక్ష్యం: 2030 నాటికి అన్ని రకాల పేదరికాన్ని అంతం చేయడం (ఐక్యరాజ్యసమితి).

📉 పేదరికానికి గల కారణాలు (Causes of Poverty)

చారిత్రక & ఆర్థిక కారణాలు