నీటి పారుదల (Drainage)
భారతదేశ నదీ వ్యవస్థల సమగ్ర అధ్యయనం
🌊 నీటి పారుదల అంటే?
Drainage: ఒక ప్రాంతం యొక్క నదీ వ్యవస్థను వివరిస్తుంది. చిన్న ప్రవాహాలన్నీ కలిసి ప్రధాన నదిని ఏర్పరుస్తాయి.
నదీ పరీవాహక ప్రాంతం (Drainage Basin): ఒక నదీ వ్యవస్థ ద్వారా నీటిని పొందే ప్రాంతాన్ని నదీ పరీవాహక ప్రాంతం లేదా హరివాణం అంటారు.
🏔️ జల విభాజక క్షేత్రం
Water Divide: రెండు నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలను వేరు చేసే పర్వతం లేదా ఎత్తైన భూమి.
💡 మీకు తెలుసా?
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నదీ పరివాహక ప్రాంతంగా అమెజాన్ నదీ పరివాహక ప్రాంతం కలదు.
హిమాలయ నదులు
- జీవనదులు (Perennial): ఏడాది పొడవునా నీరు ఉంటుంది.
- వర్షం + మంచు కరగడం ద్వారా నీరు లభిస్తుంది.
- లోతైన గార్జెస్ (Gorges) ఏర్పరుస్తాయి.
ద్వీపకల్ప నదులు
- వర్షాధార నదులు (Seasonal): వర్షంపై ఆధారపడతాయి.
- ఎండా కాలంలో నీటి ప్రవాహం తగ్గుతుంది.
- తక్కువ లోతు, తక్కువ పొడవు కలిగి ఉంటాయి.
హిమాలయ నదులు
🌊 సింధూ నది (Indus)
- జన్మస్థానం: మానస సరోవరం సరస్సు దగ్గర (టిబెట్).
- పొడవు: 2900 కి.మీ (ప్రపంచంలో అతి పొడవైన వాటిలో ఒకటి).
- ఉపనదులు: జస్కర్, ష్యోక్ (కాశ్మీర్). సట్లెజ్, బియాస్, రావి, చీనాబ్, జీలం (పాకిస్తాన్).
- ముగింపు: కరాచీ వద్ద అరేబియా సముద్రంలో కలుస్తుంది.
- ⚠️ సింధూ జలాల ఒప్పందం (1960): భారత్ 20% నీటిని మాత్రమే వాడుకోవచ్చు.
📊 నదుల పొడవు పోలిక (కి.మీ)
ద్వీపకల్ప నదులు
నర్మదా
జన్మస్థానం: అమర్కంటక్ (MP)
దిశ: పశ్చిమ వైపు (అరేబియా సముద్రం)
పగులు లోయ గుండా ప్రవహిస్తుంది. మార్బుల్ రాక్స్, ధూధార్ జలపాతం సృష్టిస్తుంది.
తపతి
జన్మస్థానం: సాత్పురా శ్రేణులు
దిశ: పశ్చిమ వైపు
నర్మదా నదికి సమాంతరంగా ప్రవహిస్తుంది.
గోదావరి (దక్షిణ గంగ)
జన్మస్థానం: నాసిక్ (మహారాష్ట్ర)
దిశ: తూర్పు (బంగాళాఖాతం)
ద్వీపకల్ప నదులలో అతిపెద్దది (1500 కి.మీ).
కృష్ణా
జన్మస్థానం: మహాబలేశ్వర్
ఉపనదులు: తుంగభద్ర, మూసీ, భీమా
కావేరి
జన్మస్థానం: బ్రహ్మగిరి
విశేషం: శివసముద్రం జలపాతం.
మహానది
రాష్ట్రం: ఒడిశా గుండా ప్రవహిస్తుంది.
పొడవు: 860 కి.మీ
సరస్సులు (Lakes)
✅ సహజ సరస్సులు (Natural)
- ఉలర్ (Wular): జమ్మూ కాశ్మీర్. భారతదేశంలో అతిపెద్ద మంచినీటి సరస్సు.
- దాల్, నైనిటాల్, భీమ్ తాల్: మంచినీటి సరస్సులు.
- సాంభార్ (రాజస్థాన్): ఉప్పు నీటి సరస్సు.
- చిలికా, పులికాట్, కొల్లేరు: లగూన్లు (Lagoons).
🏗️ మానవ నిర్మిత (Human-made)
- గురు గోవింద్ సాగర్: భాక్ర నంగల్ ప్రాజెక్ట్.
- నిజాం సాగర్: మంజీర నదిపై.
- నాగార్జున సాగర్: కృష్ణా నదిపై.
- హీరాకుడ్: మహానదిపై.