Early Civilisations – Study Notes

కాల నిర్ణయం (Timeline)

సింధూలోయ నాగరికత (Indus Valley Civilization)

భారతదేశ చరిత్ర కేవలం వేదకాలంతోనే మొదలవ్వలేదు. 1920లో హరప్పా, మొహంజోదారో ప్రాంతాలలో జరిపిన తవ్వకాల వలన మన దేశ చరిత్ర రెండు వేల సంవత్సరాల క్రితమే (వేదకాలానికి ముందే) ప్రారంభమైనట్లు తెలిసింది.

పట్టణ ప్రణాళిక (Town Planning)

సింధూ నాగరికత పట్టణాలు అద్భుతమైన ప్రణాళికతో నిర్మించబడ్డాయి. వీటిని ప్రపంచంలోనే తొలి ప్రణాళికాబద్ధమైన నగరాలుగా చెప్పవచ్చు.

ముఖ్య లక్షణాలు:

• కోటలు: నగరాలకు రక్షణగా కోటలు ఉండేవి.
• రహదారులు: విశాలమైన రోడ్లు, గ్రిడ్ పద్ధతిలో ఒకదానికొకటి లంబంగా ఉండేవి.
• మహా స్నానవాటిక (Great Bath): మొహంజోదారోలో బయటపడింది. పండుగ రోజుల్లో అందరూ స్నానం చేయడానికి ఇది ఉపయోగపడేది. దీనికి నాలుగు వైపులా గదులు ఉన్నాయి.
• ధాన్యాగారాలు: హరప్పా నగరంలో 6 పెద్ద ధాన్యాగారాలు బయటపడ్డాయి.
• మురుగునీటి వ్యవస్థ: ఇది చాలా ఆధునికమైనది. ఇంటి నుండి వచ్చే మురుగునీరు భూగర్భ పైపుల ద్వారా ప్రధాన కాలువలోకి వెళ్ళేది. ఇది వారి పరిశుభ్రతకు అద్దం పడుతుంది.

గృహ నిర్మాణం:

• ఇళ్ళు కాల్చిన ఇటుకలతో నిర్మించారు.
• రెండు అంతస్తుల భవనాలు కూడా ఉండేవి.
• ప్రతి ఇంటికి బావి మరియు స్నానాల గది ఉండేది.

ఆర్థిక మరియు సాంఘిక జీవనం

ఆర్థిక జీవనం (Economic Life):

• ప్రధాన వృత్తులు: వ్యవసాయం, పశుపోషణ, చేతివృత్తులు.
• పంటలు: గోధుమ, బార్లీ, ఆముదాలు, బఠానీలు, పత్తి. ప్రపంచంలో మొట్టమొదట పత్తిని పండించినది వీరే.
• వ్యాపారం: లోథాల్ (గుజరాత్) లో అతిపెద్ద నౌకాశ్రయం ఉంది. దీని ద్వారా మెసపటోమియా, ఈజిప్టు, ఇరాన్ దేశాలతో వ్యాపారం చేసేవారు.

సాంఘిక జీవనం (Social Life):

• స్త్రీ పురుషులు ఇద్దరూ అలంకరణ ప్రియులు. కంఠాభరణాలు, గాజులు, ఉంగరాలు ధరించేవారు.
• వినోదాలు: నాట్యం, చదరంగం, పాచికలు, ఎద్దుల పోటీలు. పిల్లలు మట్టి బొమ్మలతో ఆడుకునేవారు.
• కళలు: నాట్యకత్తె విగ్రహం (కంచు), గడ్డం పెంచిన పూజారి విగ్రహం (రాయి) వీరి కళా నైపుణ్యానికి నిదర్శనం.

మతం మరియు లిపి

• దైవారాధన: పశుపతి (శివుడు) మరియు అమ్మతల్లి (Mother Goddess)ని పూజించేవారు.
• ప్రకృతి శక్తులైన భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, రావి చెట్టు, వేప చెట్టును కూడా పూజించేవారు.
• స్వస్తిక్ గుర్తును ఉపయోగించేవారు.
• లిపి (Script): వీరిది బొమ్మల లిపి (Pictographic). దీనిని ఇప్పటివరకూ ఎవరూ చదవలేకపోయారు.
• తూనికలు: ప్రామాణికమైన తూనికలు, కొలతలు వాడిన మొదటివారు హరప్పా ప్రజలే.

సింధూ నాగరికత పతనం

క్రీ.పూ. 1700 నాటికి ఈ నాగరికత కనుమరుగైంది. దీనికి ప్రధాన కారణాలుగా చరిత్రకారులు భావిస్తున్నవి:

• ఆర్యుల దండయాత్రలు (మార్టిమర్ వీలర్ సిద్ధాంతం – కానీ అందరూ అంగీకరించలేదు).
• సింధూ నది ప్రవాహ మార్గం మారడం లేదా భయంకరమైన వరదలు.
• నదులు ఎండిపోవడం (సరస్వతి నది ఎండిపోవడం).

ఆర్యుల రాక – వేద కాలం (Vedic Period)

సింధూ నాగరికత తర్వాత భారతదేశంలో వికసించిన నాగరికత వేద నాగరికత. “వేదం” అనగా “ఉన్నతమైన జ్ఞానం”.

ఆధారాలు (Sources):

వేద సాహిత్యం ప్రధాన ఆధారం. వేదాలు నాలుగు:

1. ఋగ్వేదం: శ్లోకాల సముదాయం (అతి పురాతనమైనది).
2. యజుర్వేదం: యజ్ఞయాగాది క్రతువుల గురించి చెబుతుంది.
3. సామవేదం: సంగీతానికి మూలం (పాటల రూపంలో ఉంటుంది).
4. అధర్వణ వేదం: వైద్యం, మంత్ర తంత్రాల గురించి చెబుతుంది.

వీటితో పాటు ఉపనిషత్తులు, అరణ్యకాలు, రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాలు కూడా ముఖ్య ఆధారాలే.

వేదకాలం – వర్గీకరణ

ముగింపు

భారతదేశం సింధూ నాగరికత ద్వారా పట్టణ జీవనానికి, వేద నాగరికత ద్వారా గ్రామీణ మరియు సాంస్కృతిక జీవనానికి పునాదులు వేసింది. రామాయణం (వాల్మీకి), మహాభారతం (వేదవ్యాసుడు) వంటి గొప్ప గ్రంథాలు మలివేద కాలంలోనే రూపుదిద్దుకున్నాయి.