భూస్వరూపాలు అంటే ఏమిటి?
భూమి ఉపరితలం అంతా ఒకేలా ఉండదు. కొన్నిచోట్ల ఎత్తుగా, మరికొన్ని చోట్ల సమతలంగా ఉంటుంది. ఇలా భూమిపై ఉండే వివిధ రూపాలను (మైదానాలు, పీఠభూములు, కొండలు) భూస్వరూపాలు అంటారు. వీటి ఎత్తును సముద్రమట్టం ఆధారంగా కొలుస్తారు.
📍 ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళిక స్వరూపం
తీరరేఖ పొడవు
972 కి.మీ
విస్తీర్ణంలో స్థానం
7వ పెద్ద రాష్ట్రం
ప్రాంతాలు
కోస్తా ఆంధ్ర & రాయలసీమ
1. పర్వతాలు మరియు కొండలు
“భూ ఉపరితలంపై సహజమైన అత్యధిక ఎత్తు కలిగిన ప్రాంతాలు.”
తూర్పు కనుమలు:
మన రాష్ట్రంలోని కొండల వరుసలను తూర్పు కనుమలు అంటారు. ఇవి విచ్ఛిన్న శ్రేణులుగా ఉంటాయి.
🌟 మీకు తెలుసా?
- రాష్ట్రంలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం: అరోమకొండ (జిందగడ) – 1690 మీ. (అరకులోయ).
- ఆంధ్రా కాశ్మీర్: విశాఖపట్నం మన్యంలోని లంబసింగి. ఇక్కడ అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు నమోదవుతాయి.
| కొండల పేర్లు | జిల్లాలు |
|---|---|
| యారాడ, అనంతగిరి కొండలు | విశాఖపట్నం |
| పాపికొండలు, బైసన్ కొండలు | ఏలూరు, అల్లూరి సీతారామరాజు |
| నల్లమల, ఎర్రమల | కర్నూలు, నంద్యాల |
| శేషాచలం, హార్సిలీ కొండలు | చిత్తూరు, తిరుపతి |
పోడు (ఝూమ్) వ్యవసాయం:
గిరిజనులు అడవిలో కొంత ప్రాంతాన్ని చదును చేసి పంటలు పండిస్తారు. భూసారం తగ్గాక వేరే చోటికి మారుతారు. దీనినే ‘స్థల మార్పిడి’ వ్యవసాయం అంటారు.
2. పీఠభూములు
“ఎత్తుగా ఉండి పైభాగం బల్లపరుపుగా ఉండే ప్రాంతాలు.”
ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని రాయలసీమ ప్రాంతం దక్కన్ పీఠభూమిలో భాగంగా ఉంది. ఇది తక్కువ వర్షపాతం వల్ల తరచుగా కరువులకు గురవుతుంది.
వ్యవసాయం:
- • చిరుధాన్యాలు (రాగులు, జొన్నలు)
- • వేరుశనగ (ప్రధాన వాణిజ్య పంట)
- • పండ్ల తోటలు (బత్తాయి, అరటి, మామిడి)
💡 మీకు తెలుసా?
ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన పీఠభూమి: టిబెట్ పీఠభూమి (4000 – 6000 మీ.).
3. మైదానాలు
“సముద్ర మట్టం నుండి గరిష్టంగా 200 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండే సమతల ప్రాంతాలు.”
దక్షిణ భారతదేశపు ధాన్యాగారం:
కృష్ణా, గోదావరి నదుల వల్ల ఏర్పడిన సారవంతమైన డెల్టా మైదానాలను ఇలా పిలుస్తారు. ఇక్కడ వరి విస్తృతంగా పండుతుంది.
ప్రధాన పంటలు:
వరి, చెరకు, మిర్చి, పసుపు, పొగాకు. కోస్తా జిల్లాల్లో ఆక్వాకల్చర్ (చేపల, రొయ్యల సాగు) కూడా ప్రసిద్ధి.
ముఖ్యమైన సరస్సులు:
- • కొల్లేరు: మంచినీటి సరస్సు (ఏలూరు/ప.గో).
- • పులికాట్: ఉప్పునీటి సరస్సు (నెల్లూరు/తిరుపతి).
జీవన విధానాలలో వైవిధ్యత
కొండ ప్రాంతాలు
వేట, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ (తేనె, జిగురు), వెదురు బుట్టల అల్లిక, పోడు వ్యవసాయం.
పీఠభూమి ప్రాంతం
గొర్రెల పెంపకం, మైనింగ్ (గనులు), సిమెంటు ఇటుకల తయారీ, చిరుధాన్యాల సాగు.
మైదాన ప్రాంతం
వ్యవసాయం, పశుపోషణ, చేపలు పట్టడం, రైస్ మిల్లులు, వ్యాపారం.
పదకోశం (Key Terms)
- డెల్టా:
- నది సముద్రంలో కలిసే ముందు ఏర్పరిచే సారవంతమైన త్రిభుజాకార మైదానం.
- ఖరీఫ్ & రబీ:
- వర్షాకాలపు పంటను ఖరీఫ్ అని, శీతాకాలపు పంటను రబీ అని అంటారు.
- ఆక్వాకల్చర్:
- ఆహారం కోసం చేపలు, రొయ్యలు వంటి జలచరాలను పెంచడం.
- చెంచులు:
- నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో నివసించే పురాతన గిరిజన తెగ.